Blog

Building a high performance team

“Je moet je meer zakelijk profileren” zei een vriend tegen mij. “Building a high performance team. Zo moet je het noemen. Dat is hip and happening. En dat is precies wat je doet met die zen workshops.” Termen die het zakelijk gezien erg goed doen. En helemaal geaccepteerd zijn ook. Wat je nog niet kunt zeggen over Zen en Chi Kung.

De vraag is natuurlijk hoe je dat doet, zulke teams neerzetten.

Als ik om me heen kijk dan zie ik tools, methodieken en middelen om een team effectiever en efficiënter te laten werken. In mijn werkzaam leven in de agile-projecten-wereld merk ik dat ook. En ver daarbuiten. Tribe-Team-Building-uitjes, verander-management-sessies… Allemaal hebben ze effect op het team en de mens.

En toch…

Ik zie ook worstelingen… weerstand (hakken in het zand, ja zeggen en nee doen, ja maar, …) en beperkte duurzaamheid (over een week is alles weer hetzelfde, het werkt niet, vergeten, …). Frustratie bij het team, klanten, stakeholders en management.

Laatst was ik bij een grote instantie over de vloer. De betreffende afdeling was net klaar met het implementeren van ‘agile werken’. Er was duidelijk veel werk verzet om die verandering zorgvuldig en grondig door te voeren. En toch begon de persoon met wie ik een afspraak had te klagen. Hij was groot voorstander van de nieuwe aanpak, maar de praktijk bleek weerbarstig. De conclusie van ons gesprek was dat het jargon van de nieuwe methode hier-en-daar gebruikt werd om te verdoezelen. Ja zeggen, nee doen. Door mensen die eigenlijk niet mee wilden gaan in de verandering. Voorheen gebruikte ze opmerkingen als “Waarom zou ik veranderen? Ik doe dit al 10 jaar zo. Het gaat toch goed zo?”. Een beetje ervaren verandermanager weet daar inmiddels wel raad mee. En dus passen de verander-weigeraars zich aan. Als een kameleon. Onder het mom van ‘if you can’t beat them, join them’. Frustraties aan alle kanten.

Als verandermanager, manager, directeur, CEO wordt van je verwacht dat je een visie hebt. En dat je die uitdraagt, stuurt én volbrengt. De kans is groot dat je gehecht raakt aan die visie. Dat je teveel verbonden raakt. Een hele kunst om dan nog helder te zien en te handelen. Als verander-weigeraar ben je wellicht ook gehecht. Aan de ‘oude’ situatie. Of heb je teveel veranderingen meegemaakt die in de praktijk niets opleverden voor je. Of ben je bang je baan te verliezen.

Zou het kunnen zijn dat we iets te veel naar buiten gericht zijn bij het aandragen, invoeren of weigeren van oplossingen?

Wat mij betreft is stap één: naar binnen kijken, bij je zelf. Door stil te zitten. Zen meditatie. Een minuutje of 20. Kan natuurlijk ook minder lang hoor. Als het even kan elke dag. Even naar binnen in plaats van naar buiten. Schouwen wat zich binnen afspeelt. Dat kan heel privé zijn wat je daar ziet… Maar uiteraard floepen ook werk gerelateerde zaken voorbij. En dat is interessant! Want wat is bijvoorbeeld nou precies de meest diepliggende reden waarom je niet mee wil in de verandering? Of waarom juist heel erg graag? Waarom hou je krampachtig vast?

Gehechtheid en ego staan vaak in de weg. Totdat je in die stilte merkt dat je onderdeel bent van een groter geheel. En ja, ik weet dat dit vaag klinkt. Maar het is juist heel erg concreet. Echt. Net zo concreet als wanneer je een boek voor de 2e of 3e keer leest. Je beleeft het toch elke keer weer anders. Kortom, met Zen meditatie leer je om in iemand anders z’n schoenen te staan.

Gewoon mediteren dus. In stilte. En doe eens gek, misschien wel gezamenlijk met je team. Dan zou er zo maar eens magic kunnen ontstaan… Teambuilding optima forma.

Wat doe ik hier?

De meeste reacties op m’n website krijg ik over de Wie? pagina. “Erg herkenbaar” is de feedback daarbij. Met name over het moment van uittreding waar ik over schrijf.

Meer mensen maken blijkbaar van die momenten mee. Dat je bij jezelf denkt “Wat doe ik hier?”. Inclusief de specifieke intonatie en klemtoon die daarbij hoort. En het eerstvolgende wat dan vaak gebeurt: mopperen. In jezelf over jezelf, in jezelf over een ander of hardop tegen een ander. Je komt in de “afkeer-modus”. Herkenbaar? Ik heb dergelijke momenten in ieder geval wel. Ja, nog steeds. Thuis, op het werk. En ook op m’n meditatiekussen.

En daar ben ik heel blij mee. Want eigenlijk is het een heel mooie oefening. En ja, ik weet het. Ik krijg vaak te horen dat het behoorlijk irritant is als ik het dat-is-een-mooie-oefening-antwoord geef aan iemand die z’n afkeer uitspreekt over iets of over een situatie. Maar werkelijk, het is echt een mooie oefening.

Met een beetje omdenken kun je zo’n moment van afkeer ook zien als een moment van bewustzijn. Een teken dat je even wakker bent. Hoe kort of lang ook. Je hebt even door dat je naar een film zit te kijken. Het geeft ruimte tussen jou en de situatie. Dat werkt…

We hebben de gewoonte om vanuit zo’n wat-doe-ik-hier-moment in een standaard patroon te schieten. Misschien wel zelfs met een ‘flight or fight’ intentie. Maar er zijn meer opties. De ruimte die is ontstaan tussen jou en de situatie kun je gebruiken om te oefenen om niet in een standaard patroon te schieten. Om eens wat anders te doen.

En wat dat met Zen te maken heeft? Je zou kunnen zeggen dat hoe meer je aan Zen meditatie doet hoe sterker doorgaans je aandachtsspier wordt. En hoe beter de conditie van je aandachtsspier, hoe groter de kans dat je helderder kunt kijken. Naar de situatie waarin je je begeeft. Naar de dingen die zich in jezelf afspelen. Aan emoties, gedachtes en fysieke gewaarwordingen. En ook wat er zich afspeelt bij anderen. In managementtermen: een helicopterview. En met die helderheid ‘weet’ je intuïtief beter wat er op dat moment gedaan dient te worden. Zonder dat je wordt meegesleurd door bijvoorbeeld emoties.

Met een goed geoefende aandachtsspier stel je vaker de wat-doe-ik-hier-vraag. Je krijgt ze wellicht ook steeds eerder. Niet pas als je helemaal bent opgeslokt door de situatie. Hoe eerder je door hebt dat je in een hier-wil-ik-niet-zijn-situatie dreigt te komen hoe makkelijker je er uit stapt. Of zelfs niet eens in komt. Maar dan moet je je aandachtsspier wel gebruiken uiteraard.

Dan schiet je niet meer zo makkelijk in bijvoorbeeld het mopperen-patroon. Want op wie moet je eigenlijk mopperen? Op de ander? Op jezelf? En is het dan niet veel interessanter om te stoppen met mopperen en voor de afwisseling eens begrip te hebben. Of zoals dat tegenwoordig hip heet “compassie te hebben”. Voor jezelf, met name jezelf. En ook voor de ander. Ga eens in de schoenen van de ander staan. Dat geeft inzicht.

Dat alles maakt het echt een mooie oefening. Toch?

De meeveer-veer (2)

De meeveer-veer is een theoretisch probeersel dat ik wel eens gebruik om samen te vatten wat Zen meditatie kan betekenen. Een theorie om belanghebbende zaken te kunnen bespreken. Wetende dat ik nooit de echte inhoud van het verhaal waar het om gaat kan uitleggen. Het is hooguit een poging om het gesprek wat levendiger te maken. Een aanmoediging om aan zen meditatie te doen.

Je dagelijks leven

In ons dagelijks leven wordt continu aan je gevraagd om je te verhouden met de wereld om je heen. Bewust en onbewust. Gewild en ongewild. Of het nu op je werk is, thuis, bij je partner, kinderen, ouders, vrienden, in de buurt, op de voetbalclub. Elke seconde gebeurt er wel iets. Veel dingen komen voorbij in je leven die geen impact op je hebben. Als je voorbij een rij bomen fietst dan is de kans groot dat je ze niet eens echt opmerkt. Heel neutraal.

Er zijn ook gebeurtenissen die minder neutraal zijn. Die blijven aan je kleven. Bewust of onbewust ga je daar mee aan de haal. Je stelt jezelf vragen als “past dit wel in mijn persoonlijke planning?”, “is dat politiek gezien wel correct?”,  “wat denkt mijn ego hier eigenlijk van?”, “wat vinden anderen van mij?”. En als er geen vragen opborrelen bij jezelf dan komen er wel meningen tevoorschijn: “ik vind dat niet leuk”, “dat kan echt niet”, “dat is oneerlijk”, “ik zal hem eens een lesje leren”. In feite gaat het grootste deel van onze aandacht en energie naar dit soort vragen en meningen.

Er blijft weinig ruimte en energie over voor andere zaken. Zoals het vermogen om in de schoenen van een ander te gaan staan, lol maken, je gezondheid. En hoe strakker je in je eigen vragen en meningen vastzit, hoe strakker je omgeving op jou reageert. Daar zit een verband tussen blijkbaar. Het wordt steeds lastiger om je niet mee te laten slepen door gebeurtenissen. Herken je het gevoel dat je geleefd word? Heel vermoeiend. Het knarst en piept.

Een briesje

Het was op één van de sesshins waaraan ik meedeed dat ik had bedacht dat we eigenlijk een soort veer waren. Niet van vogels, maar zo eentje die je onder een trein ziet. Zo’n stevige. Die veel kan dragen en tegelijkertijd ook kan meeveren, in alle richtingen. Waar nodig is. Op zo’n sesshin zit je heel veel uur per dag in meditatiehouding en dan haal je weleens wat in je hoofd. Verbeeldingen ook. Het was een zeer warme zomerdag, zweten was heel normaal. Ik had het geluk om bij een raam te zitten en zo af en toe voelde je een zuchtje wind. En als je zo lang in stilte zit, zonder prikkels van buitenaf, dan word je heel gevoelig. Zo ook voor een heel licht briesje. Het voelt niet alleen als een verfrissing van heb-ik-jou-daar, maar het blaast je werkelijk bijna omver. Althans, zo voelt dat. En als een soort meeveer-veer bewoog ik – nauwelijks zichtbaar – mee met de wind. En zo is het eigenlijk ook in je dagelijks leven. Alleen dan met veel meer prikkels.

En als ik aan het meeveren ben dan zal waarschijnlijk iedereen aan het meeveren zijn. Iedereen heeft een meeveer-veer. En hoe beter je meeveer-veer functioneert, hoe gelukkiger je bent. Want hoe gelukkig voelde ik me wel niet met dat briesje op die sesshin!?

Van Dale blijkt niets te zeggen over het werkwoord meeveren. Het staat niet in het woordenboek. Veren wel: ‘veerkrachtig zijn elastisch zijn, rekbaar. Met groot herstellingsvermogen’.

Mijn ervaring is dat door Zen meditatie mijn meeveer-veer een veel betere conditie heeft gekregen. En door het blijven mediteren blijft de veer in goede staat van zijn. Concreet gezegd kom je wat losser van je eigen overtuigingen. Je ziet de dingen helderder. Creatievere oplossingen borrelen op voor jezelf en voor anderen. Je bent beter in staat om het malen even te laten voor wat het is. En die inzichten maken de meeveer-veer veel vrijer. Te accepteren wat er is.

Let wel, meeveren is zeker niet alleen incasseren. Het is meer dan dat. Het heeft ook terugveren in zich. Dat is net zo belangrijk.

De meeveer-veer

De meeveer-veer is een theoretisch probeersel dat ik wel eens gebruik om samen te vatten wat Zen meditatie kan betekenen. Een theorie om belanghebbende zaken te kunnen bespreken. Wetende dat ik nooit de echte inhoud van het verhaal waar het om gaat kan uitleggen. Het is hooguit een poging om het gesprek wat levendiger te maken. Een aanmoediging om aan zen meditatie te doen.

 

De veer

Hoe is het gesteld met jouw meeveer-veer? Je zou dat kunnen onderzoeken bij jezelf door te kijken naar de samenstelling van het materiaal. Of door te kijken naar de interne en externe krachten die op je veer werken. Zo ook heeft de gronding van je veer effect.

rivier boom berg & meer - de meeveer-veer

De samenstelling van het materiaal van je veer zou je kunnen vertalen naar begrippen als stug, star, broos, zacht, leeg, flexibel. De legering heeft een enorme impact op hoe je meeveer-veer functioneert. Het is niet iets wat je zomaar kunt aanpassen. Het vergt heel veel tijd en inzet om de samenstelling te veranderen. Die verandering gaat veel langzamer dan de veranderingen in interne en externe krachten. Het is wat dat betreft een lange termijn zaak, dat mediteren. Om te zorgen dat je veerkrachtig wordt en blijft. Zodat je er niet zo snel meer vanaf ligt. Dat laatste heeft natuurlijk ook te maken met het feit of je wel stevig in je schoenen staat. Of je met beide voeten op de aarde staat.

Naast het onderzoeken van je persoonlijke veer kun je ook schouwen welke externe en interne krachten op je in werken op dit moment. In tegenstelling tot de veer zelf zijn deze krachten veel vluchtiger van aard. Elk moment is anders. Soms lijkt het dat iedereen en alles aan je trekt of tegen je aanduwt. Om gek van te worden. Wat doet dat met je. Kun je schouwen hoe je interne krachten reageren? Als we heel eerlijk zijn kan het zijn dat je bemerkt dat je erg gewend bent om dingen bij ‘de ander’ te leggen. En daarbij intern een heel verhaal op te bouwen. En zo’n verhaal drukt op je veer. Daar wordt het meeveren niet makkelijker door. Pessimisme, verveeldheid, teleurstelling, gelatenheid, twijfel, zorgen, boosheid, haat, jaloezie, onzekerheid, minderwaardigheid, angsten, spijt zijn zaken die je veer stevig kunnen indrukken. Je meeveer-veer piept en kraakt. Aan de andere kant zorgen plezier, liefde, waardering, passie, enthousiasme, geloof, hoop, positieve verwachtingen voor lichtheid. Opwaartse krachten voor je veer. Als de neerwaartse en opwaartse krachten in balans zijn functioneert het allemaal naar wens. Dan zit je in de flow zou je kunnen zeggen. Maar wat als de opwaartse krachten te groot zijn en je gronding niet stevig genoeg is? Dan zit je met je hoofd in de wolken. Dan zie je de dingen even niet helder.

 

Ramen zemen

Vandaag heb ik de ramen thuis gezeemd.

Dat doe ik wel vaker hoor. Zo ongeveer één keer per jaar. Echt een goed-gevoel-krijg-ding om te doen. Het waren de ramen van de deuren van de woonkeuken naar de tuin. Daar komen per dag gemiddeld 300 kinderhandjes langs. Dus sinds de laatste poetsbeurt van vorig jaar waren de ramen niet helemaal doorzichtig meer.

Na jaren van noeste zeem-arbeid heb ik inmiddels de ervaring dat ramen niet erg lang schoon blijven bij ons thuis. Zen heeft me geleerd om wat losser te komen van de neiging om zoiets moois als schone ramen tot in de eeuwigheid met hand en tand te verdedigen.

Ik blaf en schreeuw niet als een van m’n kinderen langs rent met modder- of verfhanden en in haar vaart de tuindeur openslaat. Begrijp me goed, ik ben erg gehecht aan schone ramen. Daar kan ik erg van genieten. Heel erg. En vooral van dat gevoel dat je krijgt als je aan het zemen bent: eer van je werk. En wat mij betreft is dan daarbij het ultieme moment wanneer je de emmer met vuil sop weggooit en tegelijkertijd voldaan kijkt naar het eindresultaat.

En op dát moment: flats. Een grote poeperd van een of andere vogel. Midden op het raam. Van boven naar beneden. M’n kinderen hadden nog niet eens de kans gehad om als eerste het raam te bevuilen. Een enorme schaterlach maakt zich meester van mij.

Met Zenmeditatie train ik mezelf in het doorzien van mijn gedachtes. Als het even kan in een fractie van een seconde. Het traint m’n ’aandachtsspier’, zodat ik wakkerder om kan gaan met alles wat er gebeurt in m’n omgeving, maar ook met alles wat er in mezelf omgaat. En na verloop van tijd worden patronen herkenbaar. Ik voel me als het ware enigszins voorbereid op wat komen gaat. En tegelijkertijd ook weer niet, want er gebeurt meestal iets anders dan wat ik had verwacht.